Beeldend kunstenaar Peng Zhang tekent met en in de grond met zijn jeugdherinneringen in zijn achterhoofd. Zo creëert hij locaties waar hij ‘op het land’ kan werken: buiten, maar ook in tentoonstellingsruimtes. Het liefst doet hij dat zij aan zij met anderen die ook enthousiast worden van de geur van vers omgewoelde aarde. In zijn werk maakt hij zijn eigen leven tot kunst.

Zhang groeide op in Shijian Cun, een klein dorp op het Zuid-Chinese platteland. Het gebied is er niet vlak en de hoogteverschillen in het landschap maken het gebruik van machines lastig. Door de afgelegen ligging van het dorp was er in Zhangs jeugd ook nog geen elektriciteit. Elk gezin onderhield er een eigen tuin waar onder andere groenten en rijst werden verbouwd; het overschot werd verkocht in de kiosk van Zhangs ouders. 

In dit bestaan spelen de elementen een bepalende rol. In Zhangs tekeningen keren ze steeds terug: aarde in de vorm van een donkere aardbol, water in de vorm van golven en vissen, lucht in de vorm van wolken en vogels, en vuur. Voor de tuinder en de boer zijn deze elementen allesbepalend, met de aarde als het belangrijkste element. ’Boeren wijden hun leven aan de aarde,’ aldus Zhang. ’Dat bepaalt hun tijd en hun inspanning. Op de aarde spelen hun kinderen, daar boeren ze samen en bouwen ze samen huizen.’

Landleven

De herinneringen aan dit plattelandsleven vormen een constante bron voor Zhangs werk. Zijn installaties van organisch materiaal zijn een echo van zijn geboortegrond, en ook in zijn tekeningen keren elementen uit zijn jeugd steeds terug: kippen, varkens, paksoi, preien, Chinese kool, olielantaarns en kaarsen. De tekeningen bijvoorbeeld die zijn installatie Villagers in Memory vergezellen zijn uitgevoerd in zachte kleuren en aardse tinten – veel bruin- en groentinten, maar ook oud blauw, roestig rood, zachtgeel en lila. De getekende figuren zijn van een kinderlijke eenvoud en verwijzen naar de rurale context van Zhangs jeugd.

In een andere reeks tekeningen zijn lotusbloemen te zien, badderende kinderen met hoorns en een rij mensen die op het land werken, gebukt en met handen en voeten in de aarde. Bovenaan de tekening hangt een rode guirlande, zoals je die ook wel boven een podium ziet. De titel luidt: ’Het landleven is een podium waarboven een rood lint hangt. We leven allen op het podium.’ Daarmee wil Zhang duidelijk maken dat ons leven zelf een vorm van kunst is, als een voortdurende performance.

Die gedachte komt ook terug in zijn installaties. Zhang zet zichzelf als het ware op het podium, zijn installaties zijn het toneel waarop hij en de bezoeker samen optreden. De vergankelijke organische materialen die hij gebruikt onderstrepen dat zijn werk leeft en voortdurend verandert.

Dorpsgemeenschap

Verbondenheid is daarbij een belangrijk element in Zhangs werk, zowel de verbondenheid tussen mensen die leven van het land als om de relatie tussen mens en aarde. Waar Zhang opgroeide betekent verbondenheid niet alleen emotionele intimiteit, maar ook een gedeeld ritme in het dagelijks leven: schouder aan schouder werken op het land en maaltijden delen. Het samen delen van ruimte gaat op zo’n vanzelfsprekende manier dat grenzen tussen culturen, zorg, arbeid en wat daarmee samenhangt vervagen.

Deze verbondenheid wordt mooi geïllustreerd in zijn installatie Villagers in Memory (2024). Voor dit werk perste Zhang stekelnoten samen tot baksteenachtige vormen en rangschikte die in een raster van 7 maal 7 op een laag stro. ‘De gemeenschap van mijn dorp was als een stevig huis,’ zegt hij, ’de dorpsbewoners als de bakstenen die elkaar ondersteunen.’ Hij herinnert zich hoe zijn dorpsgenoten vroeger samen bakstenen maakten van de plaatselijke aarde om huizen te bouwen. Tegenwoordig worden in Shijian Cun ook industriële stenen gekocht en neemt daarmee de sociale cohesie af volgens Zhang. ‘De relaties tussen de dorpelingen waren zoals de stekels van de stekelnoot, stevig met elkaar verstrengeld.’ De bakstenen van stekelnoot verwijzen op een nostalgische manier naar die vroegere verbondenheid.

Kunst en leven verbonden

Met zijn werk sluit Zhang aan bij een bredere kunsthistorische traditie. Zijn installaties doen denken aan de Arte Povera-beweging uit de jaren 1960 en 70, waarin kunstenaars alledaagse en ‘waardeloze’ materialen zoals vodden, takken, bladeren en aarde gebruikten. Daarmee doorbraken zij de steriliteit van de witte tentoonstellingsruimte, de aarde maakte de white cube letterlijk minder wit. De toegankelijkheid van deze materialen, het zichtbare handwerk en de vergankelijkheid van de installaties waren ook een reactie op industrialisatie en op het strakke, gecontroleerde Amerikaanse minimalisme dat op de kunstmarkt grote bedragen opbracht. Een berg bladeren was veel lastiger te verhandelen en het was een bescheiden manier om de poëzie in het alledaagse uit te vergroten. In een periode waarin Italië economisch zware tijden kende en veel mensen in armoede leefden, benadrukten Arte Povera-kunstenaars dat luxe niet nodig is om schoonheid te ervaren: het leven zelf is kunst, en kunst is het leven.

Een belangrijke tentoonstelling in dit verband was Live in Your Head: When Attitudes Become Form (1969), waarin de Zwitserse curator Harald Szeemann kunst presenteerde die ter plaatse werd bedacht en gebouwd in de Kunsthalle Bern, soms zelfs nog na de opening. In de catalogus van deze tentoonstelling schreef de criticus Scott Burton in zijn essay Notes on the New: ’Art has been inevitably invaded by life; if life means flux, change, chance, time, unpredictability.’ (‘De kunst is onvermijdelijk binnengedrongen door het leven; als leven staat voor stroom, verandering, toeval, tijd en onvoorspelbaarheid.') Zhangs poëtische installaties zijn diepgeworteld in de gedachte dat kunst en leven onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Lokale gebruiken

Voor zijn nieuwste werk brengt Zhang precies deze elementen, stroom, verandering, toeval, tijd en onvoorspelbaarheid naar het Drawing Centre in Diepenheim. Daar zal hij zijn eigen land stichten waar hij zelf koning is. Op het platteland van Oost-Nederland, dat ondanks zijn landelijke karakter toch behoorlijk is gemoderniseerd, brengt Zhang ouderwets boerenhandwerk, lokale tradities zoals de midwinterhoorn, streekproducten en ambachtelijke boeren samen om er zijn eigen utopie te creëren.

Een soortgelijke benadering was al te zien in 2025, toen Zhang voor Paradys, een kunstfestival in het hart van Leeuwarden, een installatie maakte van gevlochten wilgentenen die gedurende het festival als zijn atelier diende. Op basis van de Chinese maankalender, die wat betreft opzet en gebruik doet denken aan de Enkhuizer almanak, organiseerde hij evenementen zoals een oogstfeest. Daarmee nodigde hij mensen uit om volgens een ander ritme te leven: dat van de seizoenen en de elementen.

[www.kader]

Oproep

De solotentoonstelling van Peng Zhang in Drawing Centre Diepenheim loopt van 10 oktober 2026 t/m 9 januari 2027

Woont u in of rondom Diepenheim en hebt u een moestuin en wilt u deelnemen aan een oogstfeest tijdens de looptijd van de tentoonstelling? Neem dan contact op met ‘[mailadres Diepenheim]’